มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม คือ รากฐานของอัตลักษณ์และความทรงจำร่วมของสังคม เป็นองค์ความรู้ที่บรรพบุรุษได้สั่งสม ทดลอง ปรับตัว และสร้างสรรค์ผ่านวิถีชีวิต ศิลปะการแสดง งานช่างฝีมือ พิธีกรรม ความเชื่อ และวรรณกรรมพื้นบ้าน ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ โดยเฉพาะจังหวัดอุบลราชธานี ถือเป็นพื้นที่ที่มีความหลากหลายทางวัฒนธรรมและมีพลังการสืบทอดภูมิปัญญาอย่างต่อเนื่อง
ในบริบทของสังคมดิจิทัล “งานข้อมูลท้องถิ่นและจดหมายเหตุ” มิได้ทำหน้าที่เพียงจัดเก็บเอกสารหรือบันทึกข้อมูล หากแต่เป็นกลไกสำคัญในการ อนุรักษ์ สืบสาน และพัฒนาสารสนเทศมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม ให้สามารถเข้าถึงได้ในวงกว้าง ผ่านกระบวนการรวบรวม ตรวจสอบ เรียบเรียง และจัดทำเนื้อหาเชิงวิชาการบนเว็บไซต์อย่างเป็นระบบ
การดำเนินงานดังกล่าวสอดคล้องกับเป้าหมายของการประกาศขึ้นทะเบียน “มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของชาติ” ซึ่งเป็นมาตรการสำคัญในการปกป้องคุ้มครองและประกาศความเป็นเจ้าของมรดกทางวัฒนธรรมของคนไทย ในขณะที่กฎหมายคุ้มครองมรดกภูมิปัญญายังมีข้อจำกัด การจัดทำฐานข้อมูลที่มีหลักฐานอ้างอิงชัดเจนจากชุมชนแหล่งปฏิบัติที่มีการสืบทอดต่อเนื่อง จึงเป็นภารกิจที่มีความจำเป็นและทรงคุณค่าอย่างยิ่ง
ปัจจุบัน งานข้อมูลท้องถิ่นฯ ได้ดำเนินการพัฒนาสารสนเทศและเนื้อหามรดกทางวัฒนธรรมที่ได้รับการขึ้นทะเบียนไว้แล้ว ตามรายการสำคัญ ดังต่อไปนี้
มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม : ศิลปะการแสดง
- 2552 หมอลำพื้น ในพื้นที่ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ
- 2552 หมอลำกลอน ในพื้นที่ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ
- 2556 ฟ้อนกลองตุ้ม ในพื้นที่ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ
- 2557 หนังประโมทัย ในพื้นที่ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ
- 2562 โปงลาง ในพื้นที่ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ
- 2568 หมอลำ ในพื้นที่ขอนแก่น, บุรีรัมย์, อุบลราชธานี, นครพนม, กาฬสินธุ์, สกลนคร, สุรินทร์, ยโสธร, นครราชสีมา, ชัยภูมิ, ร้อยเอ็ด, หนองบัวลาภู, มุกดาหาร, มหาสารคาม, เลย, ศรีษะเกษ, อุดรธานี
มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม : วรรณกรรมพื้นบ้าน
- 2553 ตำนานพระเจ้าเลียบโลก ในพื้นที่ภาคเหนือและภาคตะวันออกเฉียงเหนือ
- 2553 ตำนานพญาคันคาก ในพื้นที่ภาคเหนือและภาคตะวันออกเฉียงเหนือ
- 2554 ตำนานผาแดงนางไอ่ ในพื้นที่ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ
มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม : งานช่างฝีมือดั้งเดิม ทักษะและอัตลักษณ์ท้องถิ่น
- 2552 กระดิ่งทองเหลือง ในพื้นที่อุบลราชธานี
- 2554 งานช่างแทงหยวก ในพื้นที่ภาคกลาง ตาก ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ
- 2556 ฆ้องบ้านทรายมูล ในพื้นที่อุบลราชธานี
- 2556 เครื่องทองเหลืองบ้านปะอาว ในพื้นที่อุบลราชธานี
- 2557 ผ้าทอเมืองอุบลฯ ในพื้นที่อุบลราชธานี
- 2558 ปราสาทผึ้ง ในพื้นที่ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ
- 2568 ทุงผะเหวดอุบลราชธานี ในพื้นที่อุบลราชธานี
มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม : แนวปฏิบัติทางสังคม พิธีกรรม ประเพณี และเทศกาล
- 2555 การผูกเสี่ยว ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ
- 2556 พิธีบายศรีสู่ขวัญ ทั่วประเทศ
- 2557 ประเพณีแห่เทียนพรรษา ทั่วประเทศ
มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม : ความรู้และการปฏิบัติเกี่ยวกับธรรมชาติและจักรวาล
- 2555 ดอนปู่ตา ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ
- 2556 ข้าวหอมมะลิ ทั่วประเทศ
- 2558 ภูมิปัญญาการอยู่ไฟ ทั่วประเทศ
- 2558 ภูมิปัญญาการทำเส้นไหมไทย ทั่วประเทศ
มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม : การเล่นพื้นบ้าน กีฬาพื้นบ้าน และศิลปะการต่อสู้ป้องกันตัว
- 2554 ว่าวไทย ทั่วประเทศ
- 2554 ตี่จับ ทั่วประเทศ
บรรณานุกรม
กรมส่งเสริมวัฒนธรรม. (2565). มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม. เข้าถึงเมื่อวันที่ 19 กุมภาพันธ์ 2569, https://ich-thailand.org/lawmanualform