ผ้าลายปลาอีด บ้านชีทวน

พิกัดภูมิศาสตร์ :

15.283291, 104.661445118

ที่ตั้ง :

บ้านชีทวน หมู่ 2 ตำบลชีทวน อำเภอเขื่องใน จังหวัดอุบลราชธานี

plaeed_1

บ้านชีทวน ตำบลชีทวน อำเภอเขื่องใน จังหวัดอุบลราชธานี หมู่บ้านเก่าแก่ ดินแดนแห่งวัฒนธรรมของจังหวัดอุบลราชธานี ที่ยังคงอนุรักษ์และสืบสานศิลปวัฒนธรรมและประเพณีอันดีงามมาจวบจนปัจจุบัน เมื่อเดินทางมาที่บ้านชีทวนจะได้เรียนรู้วิถีชีวิตความเป็นอยู่ของคนในท้องถิ่นริมแม่น้ำชี  เรียนรู้ประวัติศาสตร์ชุมชนเก่าแก่ ไหว้พระพุทธรูปศักดิ์สิทธิ์ และชมศิลปกรรมงานช่างท้องถิ่นตามวัดต่าง ๆ

ภูมิปัญญาการทอผ้าพื้นเมืองของบ้านชีทวนก็มีความโดดเด่นเป็นเอกลักษณ์ มีการสืบทอดและสืบสานกันมาช้านาน นั่นคือ ผ้าลายปลาอีด ซึ่งเป็นการดัดแปลงมาจากลวดลายของปลาอีด ซึ่งเป็นปลาน้ำจืดที่พบในท้องถิ่น เป็นปลาขนาดเล็ก พบมากฤดูเก็บเกี่ยวข้าว ชาวอีสานนิยมนำมาทำเป็นอาหาร ประเภทอ่อมหรือห่อหมก เป็นสิ่งที่สะท้อนให้เห็นความอุดมสมบูรณ์

plaeed_3

ผ้าลายปลาอีด มีลักษณะคล้ายผ้าลายขัดพื้นฐาน  ส่วนใหญ่จะทอด้วยฝ้ายหรือเส้นด้าย หนึ่งผืนประกอบด้วย 2 สี คือ สีพื้นและตัดเป็นลวดลายด้วยสีขาว สีที่นิยมใช้มีหลากหลายสี เช่น ดำ น้ำเงิน เหลือง เขียว ชมพู ขึ้นกับความต้องการของตลาด ความยากของการทอผ้าลายนี้ คือ เป็นลายขนาดเล็ก ละเอียด ต้องอาศัยฝีมือและความชำนาญ รูปแบบการทอผ้าลายปลาอีดสีม่วง

ขาว 1 ม่วง 1 | ขาว 1 ม่วง 1 | ขาว 1 ม่วง 2 | สลับกันไปเรื่อย ๆ

ผ้าปลาอีดที่ทอจะใช้ฟืม 14 หน้า สำหรับผ้าหน้ากว้าง 80 เซนติเมตร ใช้ฟืม 20 22 หรือ 28 สำหรับผ้าหน้ากว้าง 1 เมตร ถ้าทอทั้งวันจะได้ผ้ายาวประมาณ 1 เมตร  ปัจจุบันมีการประยุกต์เป็นลายดาวด้วย ผลิตภัณฑ์ที่เกิดจากการแปรรูปผ้าลายปลาอีด เช่น ผ้าถุง ผ้าคลุมไหล่ ผ้าพันคอ ผ้าโพกหัว เสื้อ กระเป๋า เป็น

 plaeed_5
ผ้าลายดาวที่ประยุกต์มาจากลายปลาอีด

ตำบลชีทวนเป็นตำบลเก่าแก่ สมัยก่อนชาวบ้านจะทอผ้าใช้เองต่อมาแขกบ้าน แขกเมือง มาเที่ยวเห็นความสวยงามเลยถามเพื่อที่จะซื้อ ชาวบ้านจึงรวมตัวกันจัดตั้งกลุ่มผลิตเพื่อจำหน่าย โดยเริ่มที่หมู่ 3 แต่ยังขายได้ไม่มากนัก จนกระทั่งในปี พ.ศ. 2538 กรมการพัฒนาชุมชนได้สนับสนุนงบประมาณ 100,000 บาท เป็นวัสดุอุปกรณ์ให้กับกลุ่มสมาชิกซึ่งกลุ่มจะแบ่งงานกันทำ เช่น ฝ่ายการ ฝ่ายการตลาด ฯลฯ และยังไปแนะนำให้หมู่บ้านอื่นในตำบลชีทวน ทอผ้าเพื่อจำหน่ายเน้นผ้าลายดั้งเดิมของหมู่บ้านด้วย เช่น ผ้าลายเกร็ดเต่า, ผ้าลายตาหม่อง, ผ้ามัดหมี่, หมี่ขั้น, หมี่ข้อ

กลุ่มทอผ้าลายปลาอีด หมู่ 2 บ้านชีทวน มีสมาชิกรวมกลุ่มกันประมาณ 20 คน โดยมีนางมี จันทร์เขียว เป็นประธานีกลุ่ม ซึ่งมีประสบการณ์ในการทอผ้าไหมมาก่อน สามารถทำได้ทุกขั้นตอนของการทำผ้าไหม ตั้งแต่การปลูกหม่อนเลี้ยงไหม การสาวไหม การย้อม การสืบ การค้น การมัดหมี่ การทอ เป็นต้น กลุ่มทอผ้าลายปลาอีดหมู่ 2 นี้ เริ่มต้นจากโครงการขององค์การบริหารส่วนตำบลชีทวนได้จัดให้มีการอบรมการทำผ้าลายปลาอีดขึ้น เมื่อวันที่ 12 กันยายน 2559 ชาวบ้านจึงได้รวมกลุ่มกันและและสร้างศูนย์โอทอปของหมู่บ้านในบริเวณวัดศรีนวลสว่างอารมณ์ เพื่อสร้างช่องทางการขายให้กับนักท่องเที่ยวที่มาเยี่ยมชมธรรมาสน์เทินบุศบกที่มีชื่อเสียงอยู่แล้วอีกทางหนึ่ง

ปัจจุบันในตอนกลางวันจะมีสมาชิกที่มาทอผ้าที่ศูนย์นี้ 4 คน ที่เหลือจะทอที่บ้านของตนเอง หากมีความต้องการจะสั่งซื้อผ้าลายปลาอีด สามารถติดต่อได้ที่ประธานกลุ่ม ซึ่งจะเป็นผู้ดำเนินการบริหารจัดการให้สมาชิกทอผ้าตามความต้องการของตลาด ผ้าที่สมาชิกทอได้นั้น สามารถตัดขายเองหรือฝากขายกับทางกลุ่มก็ได้ โดยทางกลุ่มจะหักรายได้เข้ากลุ่มร้อยละ 3 เพื่อนำไปซื้ออุปกรณ์และเครื่องมือต่าง ๆ ให้กับสมาชิก ติดต่อกลุ่มทอผ้าลายปลาอีดบ้านชีทวน หมู่ 3 ที่นางมี จันทร์เขียว  โทร. 084-8238793

plaeed_2

plaaeed

ปลาอีด มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Lepidocephalichthys hasselti (Val. In Cuv.&Val., 1846) เป็นปลาน้ำจืดขนาดเล็ก ตัวค่อนข้างยาวโคนหางเป็นแถบสีเข้ม ไม่มีจุด ลายเปราะเลาะ ขนาดเมื่อโตเต็มวัย ประมาณ 7-8 เซนติเมตร อาศัยอยู่เป็นฝูงตามแหล่งน้ำที่น้ำไหลไม่แรงนัก หรือแหล่งน้ำบริเวณหน้าดิน กินสัตว์หน้าดินขนาดเล็กและซากสัตว์ต่าง ๆ เป็นอาหาร

บรรณานุกรม :

กลุ่มอนุรักษ์ความหลากหลายทางชีวภาพและสิ่งแวดล้อม. (2542). ดัชนีสิ่งมีชีวิต, วันที่ 6 มีนาคม 2560. http://siamensis.org

มี จันทร์เขียว. สัมภาษณ์, 15 ธันวาคม 2559

ศูนย์ข้อมูลกลางทางวัฒนธรรม กระทรวงวัฒนธรรม. (2555). กลุ่มทอผ้าลายปลาอีด, 8 มีนาคม 2560. http://www.m-culture.in.th/album/129501

Tag

การทอผ้าไหม การทำต้นเทียนพรรษา การท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม การปฏิบัติธรรม การอนุรักษ์ธรรมชาติ การแกะสลักเทียนพรรษา ครูภูมิปัญญาไทย บุญมหาชาติ ชุมชนทำเทียนพรรษา บ้านชีทวน พิพิธภัณฑ์พื้นบ้าน พิพิธภัณฑ์ท้องถิ่น ดนตรีพื้นบ้าน ดนตรีพื้นเมืองอีสาน ต้นเทียนพรรษาประเภทติดพิมพ์ ต้นเทียนพรรษาประเภทแกะสลัก ประวัติศาสตร์ท้องถิ่น ประเพณีอีสาน ประเพณีแห่เทียนพรรษา วัดหนองป่าพง วิถีชีวิตคนอีสาน วิปัสสนากรรมฐาน ศิลปกรรมท้องถิ่นอีสาน ศิลปะญวน สถาปัตยกรรมท้องถิ่น สถาปัตยกรรมท้องถิ่นอีสาน สิม หัตถกรรมการทอผ้า หัตถกรรมท้องถิ่น อำเภอพิบูลมังสาหาร อำเภอตระการพืชผล อำเภอน้ำยืน อำเภอม่วงสามสิบ อำเภอวารินชำราบ อำเภอสว่างวีระวงศ์ อำเภอสิรินธร อำเภอเขมราฐ อำเภอเขื่องใน อำเภอเดชอุดม อำเภอเมืองอุบลราชธานี อำเภอโขงเจียม อุบลราชธานี อุโบสถ ฮีตสิบสอง ภูมิปัญญาท้องถิ่น