ทองใส ทับถนน พ่อครูพิณ ศิลปินพื้นบ้านอีสาน

ทองใส ทับถนน หรือ ครูทองใส ชาวจังหวัดอุบลราชธานี ผู้ที่ได้รับการยกย่องให้เป็นศิลปินพื้นบ้านครูภูมิปัญญาไทย ผู้เชี่ยวชาญในการเล่นและผลิตเครื่องดนตรีอีสานประเภทพิณ เท่านเป็นผู้ที่อยู่เบื้องหลังความสำเร็จของนักร้องลูกทุ่งอีสาน และเสียงพิณดนตรีประกอบละครและภาพยนตร์หลายเรื่อง เป็นต้นแบบของลายเพลงพิณโบราณอีสานและลายพิณประยุกต์ เป็นช่างฝีมือในการทำเครื่องดนตรีพิณ และที่สำคัญเป็นผู้ถ่ายทอดและสอนดนตรีพื้นเมืองอีสานให้กับลูกศิษย์เพื่อสืบสานดนตรีพื้นบ้านอีสานให้ดำรงอยู่ต่อไป

ทองใส ทับถนน ทองใส ทับถนน ศิลปินพิณอีสาน
ครูทองใส ทับถนน ศิลปินพื้นบ้าน ครูภูมิปัญญาไทยในการเล่นพิณอีสาน

ประวัติทองใส ทับถนน

ครูทองใส ทับถนน เกิดเมื่อวันที่ 14 พฤศจิกายน พ.ศ. 2490 ที่จังหวัดอุบลราชธานี ปัจจุบันอยู่บ้านเลขที่ 163 หมู่ 8 บ้านหนองกินเพล ต.หนองกินเพล อ.วารินชำราบ จ.อุบลราชธานี ได้รับการยกย่องให้เป็นศิลปินครูพิณพื้นบ้านอีสาน เป็นต้นแบบของลายเพลงพิณโบราณและลายพิณประยุกต์ในปัจจุบัน ผลงานบางส่วนถูกถ่ายทอดผ่านการบันทึกเทปและแผ่นซีดีจำนวนกว่า 50 ชุด ผลงานถูกเผยแพร่และได้รับความนิยมจนถึงยุคปัจจุบัน

ครูทองใสได้ถ่ายทอดความรู้ ทักษะดนตรีพิณ ให้แก่ลูกศิษย์ทั้งในระดับมืออาชีพเพื่อพัฒนาทักษะฝีมือ และเยาวชนนักเรียน เพื่อในเกิดความรู้ ความรัก และตระหนักในคุณค่าภูมิปัญญาของบรรพชน จนได้รับการยกย่องเป็น “พ่อครูพิณอีสาน” ในยุคปัจจุบัน

ผลงานการบรรเลงพิณของทองใส ทับถนน
ตัวอย่างผลงานการบรรเลงพิณของครูทองใส ทับถนน
ผลงานการทำเครื่องดนตรีพิณของครูทองใส ทับถนน
ผลงานการทำเครื่องดนตรีพิณของครูทองใส ทับถนน

การที่ครูทองใส ทับถนน นำความรู้ด้านศิลปกรรม (ดนตรีพื้นบ้าน – พิณอีสาน) ที่ตนเองศึกษาค้นคว้า ค้นพบ และทดลอง จนประสบความสำเร็จ แล้วเผยแพร่ โดยการสอนและถ่ายทอดให้ผู้อื่นได้เรียนรู้และนำไปประกอบอาชีพ เป็นประโยชน์โดยรวมแก่สังคม จึงได้รับการยกย่องเชิดชูเกียรติ จากสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาแห่งชาติ สำนักนายกรัฐมนตรีให้เป็น ครูภูมิปัญญาไทยรุ่นที่ 2 ด้านศิลปกรรม (ดนตรีพื้นบ้าน – พิณอีสาน) ประจำปีพุทธศักราช 2545

นอกจากนั้นแล้ว ครูทองใส ทับถนน ยังผู้อยู่เบื้องหลังความสำเร็จของบทเพลงดัง นักร้องลูกทุ่งอีสานและเสียงพิณประกอบละครโทรทัศน์ รวมทั้งประกอบภาพยนตร์ดังหลายเรื่อง ด้วยฝีไม้ลายมือที่สามารถทำให้เสียงพิณนั้นสอดคล้องกลมกลืนไปกับการแสดงและนำสู่ผู้ฟัง ทำให้ถูกใจผู้ชมในทุกยุคทุกสมัย

วงกลองยาว ของครูทองใส ทับถนน รับแสดงดนตรีอีสานในงานรื่นเริงต่าง ๆ
วงกลองยาว ของครูทองใส ทับถนน รับแสดงดนตรีอีสานในงานรื่นเริงต่าง ๆ

การถ่ายทอดความรู้ของครูทองใส ทับถนน ครูภูมิปัญญาไทย

นักเรียน นักศึกษาในสถานศึกษาและวัยรุ่น ในท้องถิ่นทั้งในจังหวัดอุบลราชธานี และที่อื่น ๆ นักดนตรีพื้นบ้านสมัครเล่น และมือพิณอาชีพ หรือนักดนตรีอาชีพมาขอความรู้จากครูทองใสเป็นจำนวนมาก เนื้อหาที่ครูถ่ายทอด ได้แก่

  • ความเป็นมา – ความสำคัญของพิณในดนตรีพื้นบ้านอีสาน
  • อุปกรณ์ / ส่วนประกอบในการประดิษฐ์พิณ
  • ลายพิณโบราณ (ลายพิณพื้นบ้านที่บังคับให้เรียนรู้)
  • ตั้งอย่างลายพิณประยุกต์
  • เทคนิค / เคล็ดลับในการบรรเลงเพลงโดยใช้พิณเป็นหลัก
  • ไหวพริบปฏิภาณในการแสดงหน้าเวที
  • จรรยาบรรณของศิลปิน ฯลฯ

วิธีการถ่ายทอดความรู้ของครูทองใส ทับถนน ครูภูมิปัญญาไทย

วิธีการถ่ายทอดความรู้ของครูทองใสนั้นจะแตกต่างกันไปขึ้นอยู่กับผู้เรียน ซึ่งสรุปได้ดังนี้

  1. สำหรับผู้ที่ยังเล่นไม่เป็นเลยแต่สนใจ และต้องการเรียนรู้ ลักษณะนี้จะต้องมาเรียนเป็นประจำที่บ้านในช่วงครูทองใสว่างเว้นจากการเล่นดนตรีอาชีพ ผู้เรียนจะชักชวนกันมาเองหรือลูกศิษย์ลูกหาเดิมเป็นคนพามาฝาก การสอนก็จะสอนเป็นขั้น ๆ ไป ตั้งแต่ขั้นพื้นฐานลายพิณโบราณอย่างง่าย และพัฒนาไปเรื่อย ๆ ตามสภาพความพร้อมและศักยภาพของผู้เรียน
  2. สำหรับผู้ที่เล่นเป็นแล้ว ซึ่งลูกศิษย์ส่วนใหญ่จะเป็นคนกลุ่มนี้ เป็นนักดนตรีอาชีพ หรือนักดนตรีประจำวงอีสานในสถานศึกษาต่าง ๆ ทั้งระดับประถม มัธยม อุดมศึกษา วิทยาลัยนาฏศิลป์ สถาบันราชภัฏ จะมาพบเป็นครั้งคราวระยะเวลาสั้น ๆ จะมาถามเอาจุดเด่น จุดเน้น ลักษณะพิเศษ หรือเคล็ดวิชาลายพิณ (ลักษณะเฉพาะของการบรรเลงพิณ) ที่ยาก ๆ
  3. สำหรับผู้ที่สนใจทั่วไป ครูทองใสจะได้รับเชิญให้ไปแสดงเป็นวิทยากรบรรยายและการตอบข้อซักถามสถานศึกษาต่าง ๆ ในส่วนนี้เป็นส่วนเผยแพร่และการส่งเสริมเผยแพร่ดนตรีพื้นบ้าน (พิณ) รวมทั้งได้รับเชิญให้เป็นกรรมการตัดสินการประกวดแข่งขันดนตรีพื้นบ้าน พร้อมการสาธิตแนะนำก่อนการตัดสิน
การสอนเล่นพิณของครูทองใส ทับถนน แบบตัวต่อตัว
การสอนเล่นพิณของครูทองใส ทับถนน แบบตัวต่อตัว

เกียรติคุณ ของครูทองใส ทับถนน

  • พ.ศ. 2543 ได้รับการประกาศเชิดชูเกียรติให้ “ศิลปินดีเด่น” จังหวัดอุบลราชธานี สาขาศิลปะการแสดง (ด้านดนตรีอีสาน) จากสำนักงานคณะกรรมการวัฒนธรรมแห่งชาต กระทรวงศึกษาธิการ
  • พ.ศ. 2544 ประกาศเกียรติบัตร “ผู้ให้การสนับสนุนกิจกรรมวัฒนธรรมดีเด่น” จากสำนักพัฒนาการศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรมเขตการศึกษา 10
  • พ.ศ. 2544 เกียรติบัตร “ผู้ให้การสนับสนุนพิธีเปิดศูนย์ศิลปวัฒนธรรมกาญจนาภิเษก” จากสถาบันราชภัฏอุบลราชธานี
  • พ.ศ. 2545 ครูภูมิปัญญาไทย รุ่นที่ 2 ด้าน ศิลปกรรม (ดนตรีพื้นบ้าน – พิณอีสาน) จากสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาแห่งชาติ สำนักนายกรัฐมนตรี
  • พ.ศ.2558 ได้รับยกย่องเชิดชูเป็นมูนมังเมืองอุบลราชธานี สาขา ศิลปะการแสดง
ศูนย์การเรียนรู้ครูภูมิปัญญาไทย ของครูทองใส ทับถนน บ้านหนองกินเพล อำเภอวารินชำราบ จังหวัดอุบลราชธานี
ศูนย์การเรียนรู้ครูภูมิปัญญาไทย ของครูทองใส ทับถนน บ้านหนองกินเพล อำเภอวารินชำราบ จังหวัดอุบลราชธานี

ที่อยู่ ครูทองใส ทับถนน

เลขที่ 163 หมู่ 8 บ้านหนองกินเพล ตำบลหนองกินเพล อำเภอวารินชำราบ จังหวัดอุบลราชธานี

พิกัดภูมิศาสตร์ ที่อยู่ ครูทองใส ทับถนน  

15.205626, 104.755959

บรรณานุกรม

ทองใส ทับถนน. (2559), สัมภาษณ์ 19 สิงหาคม 2559.

สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาแห่งชาติ. (2545). ครูภูมิปัญญาไทย รุ่นที่ 2 ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ. พิมพ์ครั้งที่ 2. กรุงเทพฯ : สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาแห่งชาติ.

Tag

การทอผ้าไหม การทำต้นเทียนพรรษา การท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม การปฏิบัติธรรม การแกะสลักเทียนพรรษา ครูภูมิปัญญาไทย บุญเดือนแปด ชุมชนทำเทียนพรรษา บ้านชีทวน พักผ่อนหย่อนใจ พิพิธภัณฑ์พื้นบ้าน พิพิธภัณฑ์ท้องถิ่น ดนตรีพื้นบ้าน ดนตรีพื้นเมืองอีสาน ต้นเทียนพรรษาประเภทติดพิมพ์ ต้นเทียนพรรษาประเภทแกะสลัก ประวัติศาสตร์ท้องถิ่น ประเพณีท้องถิ่น ประเพณีอีสาน ประเพณีแห่เทียนพรรษา วัดหนองป่าพง วิถีชีวิตคนอีสาน วิปัสสนากรรมฐาน ศิลปกรรมท้องถิ่นอีสาน ศิลปะญวน สถาปัตยกรรมท้องถิ่น สถาปัตยกรรมท้องถิ่นอีสาน สิม หนังสือใบลาน หอแจก หัตถกรรมการทอผ้า อำเภอพิบูลมังสาหาร อำเภอตระการพืชผล อำเภอน้ำยืน อำเภอม่วงสามสิบ อำเภอวารินชำราบ อำเภอสว่างวีระวงศ์ อำเภอสิรินธร อำเภอเขมราฐ อำเภอเขื่องใน อำเภอเดชอุดม อำเภอเมืองอุบลราชธานี อุบลราชธานี อุโบสถ ฮีตสิบสอง